ޕުކެޓްގައި ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން އަލުން ހަދާއިރު: ތައިލެންޑުގެ ޓެކްސާއި ރަށްރަށުގެ ރެސިޑެންސީ ޓެކްސް

ކުރުކޮށް ޖަވާބު

25 އޮގަސްޓް 2026 އިން ފެށިގެން ތައިލެންޑުގެ ބިން އޮފީސްތަކުން، ޢާންމުކޮށް ޝަކުވާއެއް ނުލައިވެސް، ބިމުގެ ނޮމިނީ މިލްކުވެރިކަމުގެ ނިޝާނު ހުރި ކުންފުނިތައް ހޯދަން ޖެހޭނެ (ތައިލެންޑުގެ ތެރެއިން ދޫކުރި ސަރކިއުލަރއެއްގެ ދަށުން). އެހެންކަމުން ޕުކެޓްގައި ބިމުގެ ވެރިން ބަޔަކު ލީސް ނުވަތަ ބިއްލަތުގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ބަދަލުވެ އުޅެއެވެ. ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއްގައިވެސް ތައިލެންޑުގައި ފައިސާ ދައްކަން ޖެހޭ ކަމާއި، ތިބާ ދިރިއުޅޭ ޤައުމުގައި ވަކި ޓެކްސް ނަތީޖާއެއް އުފަންވެއެވެ.

އެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ: ކުންފުނިން ބިން ވިއްކުން، ބިދޭސީ މީހާ ރަޖިސްޓްރީކުރި ލީސް ނުވަތަ ބިއްލަތުގެ މިލްކުވެރިކަން ލިބުން، ދެން ކުންފުނި ލިކުއިޑޭޓްކުރުމެވެ.

ކުރިން ނިކުތުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް މަޑު ހަރަދެއް

ކުންފުނި ބިދޭސީ ކުންފުނިއެއްކަމަށް ކަނޑައެޅިއްޖެނަމަ، ބިން ގާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބިން ޑިޕާޓްމަންޓްގެ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް، ބިން ވިއްކުމަށް މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅައެވެ: ކުޑަވެގެން 180 ދުވަސް، ގިނަވެގެން އެއް އަހަރު. އެ މުއްދަތުގައި ނުވިއްކައިފިނަމަ ވިއްކަނީ ޑިޕާޓްމަންޓެވެ.

އެ ގޮތަށް ބާރުއަޅައި ވިއްކާއިރު ޓެކްސް ގުނާ ގޮތް އެއްހަމައެވެ. ނަމަވެސް ތާރީޚާއި އަގާއި ގަނެ ވިއްކާ މީހާގެ މައްސަލަ ވެރިޔާގެ އަތުން ނިކުމެގެންދެއެވެ. ރޭވުނު ގޮތަކަށް ކުރާއިރު ކުންފުނީގެ ޓެކްސް އަހަރާއި، ހިފެހެއްޓި މުއްދަތާއި، ޝެއަރހޯލްޑަރުންނާ ހިސާބު ކުރާ ގޮތަށް ރަޖިސްޓްރީ ތާރީޚް ހޮވިދާނެއެވެ. ޓެކްސް މޮޑެލްގައި މިއީ އެންމެ ބޮޑު ތަފާތެވެ.

ބިން ކުންފުނިން ނިކުންނައިރު ތައިލެންޑުގައި ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ

ބޮޑު ބުރަ އުފެދެނީ ބިން އޮފީހުގައި ހައްގު ބަދަލުކޮށް ރަޖިސްޓްރީކުރާ ދުވަހުއެވެ. ފައިސާ ދައްކަނީ ރަޖިސްޓްރީ ދުވަހުގައި ކަމަށާއި، ވިއްކާ މީހާއާ ގަންނަ މީހާއާ ދެމެދު ބެހިގެންދާނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގައެވެ. ތައިލެންޑު ކުންފުނިއެއް ވިއްކާ ޢާންމު ސައުދާއެއްގައި:

• ހައްގު ބަދަލުކުރުމުގެ ރަޖިސްޓްރީ ފީ، ބިން ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ރަސްމީ އަގުން ގުނާ (ބާޒާރު އަގުން ނޫން)؛
• ޚާއްސަ ވިޔަފާރި ޓެކްސް ނުވަތަ ސްޓެމްޕް ޑިއުޓީ، މި ދެ ޓެކްސް އެކުވެސް ނުކުރެވޭ؛ ކޮބައިކަން ކަނޑައެޅެނީ ވިއްކާ މީހާގެ ހާލަތާއި ހިފެހެއްޓި މުއްދަތުންނެވެ؛
• ވިއްކާ ކުންފުނީގެ އިން ހިފެހެއްޓޭ ވިތްހޯލްޑިންގ ޓެކްސް، ރަސްމީ އަގާއި ސައުދާ އަގުގެ ތެރެއިން ބޮޑު އަދަދަކުން ގުނާ؛
• ވިއްކުމުގެ އާމްދަނީ ހިމެނޭ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ކުންފުނި ގުނާ ކޯޕަރޭޓް އިންކަމް ޓެކްސް.

އަމިއްލަ މީހަކު ވިއްކާނަމަ ވިއްކާ މީހާގެ ޓެކްސް އިތުރުވަނީ ސައުދާ އަގުން ނޫން، ޓައިޓަލްގައިވާ ތާރީޚުންނެވެ. ފަސްވަނަ އަހަރު އެ ބުރަ އެންމެ އިތުރުވެ، ދެން ކުޑަވެއެވެ. އެހެންކަމުން ރަޖިސްޓްރީ ބައެއް މަސްދުވަހުން ކުރިއަށް ނުވަތަ ފަހަށް ކުރުމުން ޖުމްލަ އަދަދު ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ކުންފުނީގެ ގުނާ ގޮތް އެހެން ގޮތެކެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓަށް ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން ޚާއްސަ ޓައިޓަލެއްގައި ބަލާލާށެވެ.

ލީސްއާއި ބިއްލަތުގެ ހަރަދު

އާ ސްޓްރަކްޗަރެއްވެސް ރަޖިސްޓްރީކުރަންޖެހެއެވެ. ބިމުގެ ލީސް ބިން އޮފީހުގައި އެންމެ ގިނައިން 30 އަހަރަށް ރަޖިސްޓްރީކުރެވެއެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ފީއާ ސްޓެމްޕް ޑިއުޓީ ގުނެވެނީ މުޅި މުއްދަތުގެ ޖުމްލަ ކުލީގެ އަދަދުންނެވެ. 30 އަހަރުގެ ކުލި ކުރިން ދެއްކިއްޖެނަމަ ރަޖިސްޓްރީ ދުވަހުން ބޭސް މުޅިން ފެންނާތީ، މަހެއްގެ ގޮތުން ދެއްކުމަށްވުރެ ބޮޑު ފައިސާއެއް ދައްކަންޖެހެއެވެ.

ތައިލެންޑުގައި ގެއާ ބިން ގާނޫނީ ގޮތުން ވަކިވެއެވެ. އިމާރާތުގެ ހުއްދަ އެ ބިދޭސީ މީހާގެ ނަމުގައިވެ، ގޭގެ ދަށުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރި ދިގު ލީސްއެއް ހުރިނަމަ ބިދޭސީ މީހަކަށް އިމާރާތް އަމިއްލަ ނަމުގައި ހިފަހައްޓަން ލިބެއެވެ. ވިލާ ކުންފުނީގެ ނަމުގައި ހަދާފައިވާނަމަ އެކަން ފަރުދަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ ވަކި ސައުދާއެކެވެ، އަދި ފީ ގުނެވެނީ އިމާރާތުގެ އަގުންނެވެ.

ބިން އަދި އިމާރާތުގެ އަހަރީ ޓެކްސް ދައްކަނީ ރަޖިސްޓްރީ ވެރިޔާއެވެ. ރިސްޓްރަކްޗަރ ކުރުމަށްފަހު އެއީ ކުލިކުރާ މީހާ ނޫން، ބިމުގެ އާ ވެރިޔާއެވެ. ލީސް ކޮންޓްރެކްޓުގައި މި ޓެކްސް ދައްކާނީ ކާކުކަން ސާފުކޮށް ލިޔަންޖެހެއެވެ. އެހެން މަގެއްގެ ގޮތުން، ކޮންޑޯމިނިއަމްގެ ބިދޭސީ ކޯޓާގައި (އިމާރާތުގެ ބޭނުންކުރެވޭ ސަރަހައްދުގެ 49 އިންސައްތަ) ފްރީހޯލްޑް ގަންނަ ކަމަށާއި، އެހެނަސް ޕައިސާ ބޭރުން ގެނެސް FET ފޯމު ހަދަންޖެހެއެވެ.

ކުންފުނި ލިކުއިޑޭޓްކުރުމާއި ޝެއަރހޯލްޑަރުންނާ ހިސާބު

ބިން ވިއްކުމަށްފަހު ކުންފުނީގައި ފައިސާ ބާކީވެ، އެ ފައިސާ ޓެކްސް ނުލައި ނަގާކަށް ނުކުރެވެއެވެ. ބިދޭސީ ޝެއަރހޯލްޑަރަށް ފައިދާ ބަހާލުމުން ޑިވިޑެންޑެއްގެ ގޮތުގައި ސޯސް ޓެކްސް ކެނޑެއެވެ. ލިކުއިޑޭޓްކުރާއިރު ބާކީ މުދަލަށް ވަކި ނިޒާމެއް އޮތެވެ. ލިކުއިޑޭޓަރަށް ހުރިހާ އަހަރެއްގެ އޮޑިޓްކުރި ރިޕޯޓް ބޭނުންވާތީ، ރިޕޯޓް ގެއްލިފައިވުމުން ކުންފުނި ބަންދުކުރުން ލަސްވެއެވެ.

އެއްފަހަރަކު ބިން ގަތުމަށް ކުންފުނިއަށް ދެއްވި ލޯނުތަކަށް ވަކި ސަމާލުކަމެއް ބޭނުންވެއެވެ. ލިޔުމުން ސާބިތު ލޯނެއް އަނބުރާ ދެއްކުމަކީ ވިއުފާރީ ފައިސާ އަނބުރާ ލިބުމެވެ. އެކަމަކު ދަރަނި މާފުކުރުމަކީ ކުންފުނީގެ އާމްދަނީއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. ލޯން ކޮންޓްރެކްޓާއި ބޭންކް ޓްރާންސްފަރާއި ހިސާބު ނުފެތޭނަމަ، ޓެކްސް ގޮތުން ކަނޑައެޅުން ޗެލެންޖްކުރެވިދާނެއެވެ.

ބިން ނުވިއްކައި ކުންފުނީގެ ޝެއަރ ވިއްކުމުން މައްސަލަ ނުފުރެއެވެ. ބިން ދެމިއޮތީ އެ ކުންފުނީގެ ބެލެންސް ޝީޓުގައި ކަމާއި، ނޮމިނީގެ ނިޝާނުތައް ޝެއަރ ގަތް އާ ވެރިޔާގެ އަތުގައި ދެމިއޮންނާނެއެވެ.

ތިބާ ދިރިއުޅޭ ޤައުމުގެ ޓެކްސް

ތައިލެންޑުގެ ޚަރަދުން ޓެކްސްގެ ކަންތައް ނުނިމެއެވެ؛ ތިބާގެ ޤައުމުން ހަމަ އެ މުޢާމަލާތް އޭނާގެ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލައެވެ. ޤައުމުގައި ކޮންޓްރޯލްޑް ފޮރިން ކުންފުނި (CFC) ގަވާއިދު ހުރިނަމަ، ތައިލެންޑު ކުންފުނި ކުރިން ޑިކްލެއަރ ކުރެވިފައިވޭތޯ ބެލުމަކީ މުހިންމެވެ. ގަވާއިދުން ޑިކްލެއަރ ކުރެވިފައިވާނަމަ ފައިދާގެ ބައެއް ކުރިން ހިމެނިފައި ހުންނާނެ. ޑިކްލެއަރ ނުކުރެވިފައިވާނަމަ ލިކުއިޑޭޝަނާއި ފައިސާ ބަދަލުކުރުމުން ކުންފުނީގެ ތާރީޚް ފެންނާނެއެވެ.

އާމްދަނީގެ ބާވަތްވެސް މުހިންމެވެ. ޑިވިޑެންޑާއި، ލިކުއިޑޭޝަން ފައިސާއާއި، ޝެއަރގެ އަގު އިތުރުވުމުގެ ފައިދާއާއި، ލޯނު އަނބުރާ ލިބުމަށް ޓެކްސް ބޭނުންވަނީ އެކި ގޮތުންނެވެ. ތައިލެންޑުގެ ޓެކްސް ކްރެޑިޓްކުރެވޭނީ ދެފަހަރަށް ޓެކްސް ނުނަގާ ހިއްސާވެރި އެއްބަސްވުމެއް ހުރެ، ތައިލެންޑު ޓެކްސް އޮފީހުން ލިބޭ ލިޔުންތައް ހުރިނަމައެވެ. އެ ލިޔުންތައް ކުންފުނި ބަންދުކުރުމުގެ ކުރިން ހޯދާށެވެ.

ފައިސާގެ ރޭޓްގެ ބަދަލުވެސް ތައިލެންޑުގެ ފަރާތުން ވަކިން މައްޗަށް އަރައެވެ. އާމްދަނީ ގުނެވެނީ ތިބާ ދިރިއުޅޭ ޤައުމުގެ ފައިސާއިންނަމަ، އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި THB ގެ ރޭޓް ބަދަލުވުމުން ޓެކްސް ކުރެވޭ ތަފާތު އިތުރުވެދާނެ ނުވަތަ ކުޑަވެދާނެއެވެ. ފަރުދުންގެ އާމްދަނީ ޓެކްސް ނެތް ޤައުމުތަކުގައި މައްސަލަ ބޮޑުބަޔަކީ ރިޕޯޓިންއާއި، ފައިސާގެ ސޯސް ސާބިތުކުރުމަށް ބޭންކުން އެދޭ ލިޔުންތަކެވެ. ޓެކްސް އަހަރެއްގައި ތައިލެންޑުގައި 180 ދުވަސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ހޭދަކޮށްފިނަމަ ތިބާ ތައިލެންޑުގެ ޓެކްސް ރެސިޑެންޓަކަށް ވެ، މުޅި ނަތީޖާ އަލުން ގުނަންޖެހެއެވެ.

ޙަޤީޤީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންތައް

ފުރަތަމަ ކުންފުނިއާ ޓައިޓަލްގެ ޤާނޫނީ އޮޑިޓެއް ކުރާށެވެ: ޝެއަރހޯލްޑަރުން، ރިޕޯޓުތައް، ލޯނުތައް، އިމާރާތުގެ ހުއްދަ. ދެން އެއް މޮޑެލްގައި ބިން އޮފީހުގެ ފީ، ކުންފުނީގެ ޓެކްސް، ޝެއަރހޯލްޑަރަށް ދެއްކުމުގެ ޓެކްސް، ދިރިއުޅޭ ޤައުމުގެ ނަތީޖާތައް ގުނާށެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ތާރީޚް ހޮވާނީ އެ ހިސާބަށްފަހު، ޓައިޓަލްގެ ތާރީޚާއި ޓެކްސް އަހަރަށް ބަލައިގެންނެވެ. ތައިލެންޑު ވަކީލާއި ދިރިއުޅޭ ޤައުމުގެ ޓެކްސް ސަލާހުކާރު ދެމީހުން އެއް ސެޓް ލިޔުންތަކާއެކު މަސައްކަތް ކުރަންޖެހެއެވެ. ތައިލެންޑު ޕްރޮޕަޓީ ބަލާ އުސޫލަކީވެސް މިއީއެވެ.

Aster of Asia